AKSARAY HIZLI TRENİ: BİR MÜJDE Mİ, GECİKMİŞ TELAFİ Mİ?
TÜİK Verileriyle Aksaray Ne Kazandı, Ne Kaybetti?
Aksaray–Ulukışla–Yenice Hızlı Tren Hattı ihalesinin yapılması, şüphesiz Aksaray için önemli bir gelişme.
Ancak bu projeyi sadece “müjde” başlığıyla okumak yeterli değil. Asıl soru şu:
Bu proje Aksaray’a ne kazandıracak, bugüne kadar ne kaybettirdi ve gerçekten bir kazanım mı?
Bu sorulara duygularla değil, verilerle ve fizibilite perspektifiyle bakmak gerekiyor.
AKSARAY’IN DEMİRYOLSUZ GEÇEN YILLARI (TÜİK PERSPEKTİFİ)
TÜİK verileri Aksaray’ın uzun yıllar boyunca ulaşım altyapısı eksikliği nedeniyle potansiyelinin altında kaldığını net biçimde ortaya koyuyor.
Nüfus ve Göç
TÜİK Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi’ne göre Aksaray:
Net göç veren iller arasında yer aldı.
Özellikle 18–35 yaş arası genç nüfus, sanayi ve lojistik altyapısı güçlü illere yöneldi.
Neden?
Çünkü yatırımcı da, nitelikli iş gücü de erişilebilir şehirleri tercih ediyor.
SANAYİ VE LOJİSTİKTE KAÇAN FIRSATLAR
Organize Sanayi Bölgeleri
TÜİK Sanayi ve İşletme İstatistikleri’ne göre:
Demiryolu bağlantısı olan OSB’lerde:
Birim taşıma maliyetleri %20–30 daha düşük
İhracat hacmi daha yüksek
Aksaray OSB ise yıllarca:
Tamamen karayoluna bağımlı
Yüksek lojistik maliyetleri nedeniyle:
Bazı yatırımları kaybetti
Bazı firmalar büyüyemedi
Bu açıdan bakıldığında hızlı tren hattı:
Yeni bir kazanımdan çok, gecikmiş bir telafi niteliği taşıyor.
YÜK TAŞIMACILIĞI: ASIL OYUN DEĞİŞTİREN BAŞLIK
Kamuoyunda “hızlı tren” denince akla sadece yolcu taşımacılığı geliyor.
Oysa Aksaray için asıl kritik başlık yük taşımacılığıdır.
TÜİK Ulaştırma İstatistiklerine göre:
Türkiye’de yük taşımacılığının:
%87’si karayolu
%5–6’sı demiryolu
Demiryolu payı düşük ama:
Ton/km maliyeti en ucuz
Enerji verimliliği en yüksek
İhracat lojistiğinde vazgeçilmez
Aksaray–Ulukışla–Yenice hattı sayesinde:
Mersin Limanı’na erişim kolaylaşacak
İhracatçı firmaların navlun maliyetleri düşecek
Aksaray, Orta Anadolu’nun lojistik kavşaklarından biri haline gelebilecek
TURİZM VE HİZMET SEKTÖRÜNE ETKİSİ
TÜİK Turizm İstatistikleri şunu gösteriyor:
Demiryolu bağlantısı olan şehirlerde:
Günübirlik ziyaretçi sayısı artıyor
Kültür ve inanç turizmi canlanıyor
Aksaray:
Ihlara Vadisi
Manastır Vadisi
Hasan Dağı
Selçuklu ve Roma mirası
Ancak ulaşım zorluğu nedeniyle:
Bu değerler yeterince ekonomik değere dönüşemedi
Hızlı tren:
Kapadokya hattıyla entegrasyon sağlarsa
Aksaray turizmi için çarpan etkisi oluşturabilir
PEKİ, AKSARAY NE KAYBETTİ?
Gerçekçi olmak gerekir.
Aksaray:
Bu projeyi 20–25 yıl önce almış olsaydı:
Sanayi ölçeği büyür
Genç nüfus tutulur
OSB’ler daha erken dolar
İhracat hacmi artardı
Dolayısıyla:
Bugün yaşanan sevinç, bir kazanımdan çok gecikmiş bir ihtiyacın karşılanmasıdır.
SONUÇ: KAZANIM VAR MI? VAR… AMA ŞARTLI
Kazanım var mı?
✔️ Evet
Yeterli mi?
❌ Hayır, tek başına değil
Ne yapılmalı?
OSB’lere doğrudan iltisak hatları
Lojistik merkez kurulumu
Yük taşımacılığı öncelikli planlama
Yerel sanayicinin sürece entegre edilmesi
Aksi halde hızlı tren:
Sadece “geçip giden bir hat”
Fotoğraflık bir yatırım olarak kalır
SON SÖZ
Aksaray hızlı trene kavuşuyor.
Bu önemli.
Ama asıl mesele şudur:
Aksaray bu hattı sadece izleyen bir şehir mi olacak, yoksa yöneten bir merkez mi?
Cevap, bundan sonra atılacak adımlarda saklı.
