Aksaray’ın Yaprakhisar’la Yer aldığı, İlk Kadir İnanır Filmi: KÖPRÜ (1975)
1975 yılında gösterime girmiş, yapımcılığını İrfan Ünal’ın Akün film şirketinin üstlendiği ve yönetmenliğini usta isim Şerif Gören’in yaptığı, ‘’Köprü’’ adlı dram filmi, aslında bir doğu hikayesidir. Fırat nehrinin köprüsüz olduğu dönemlerde, sularla dağlar arasında sıkışmış dış dünyayla bağlantısı pek olmayan bir köyün sorunlarını ve çaresiz insanlarını anlatmaktadır. Bu çaresizliği yenmek için köye gereken köprüyü kurma idealiyle büyüyen bir çocuğun hayat hikayesini konu alır. Filmin süresi 95 dakikadır.
Ahmet Üstel‘in romanından senaryo uyarlamasını Fuat Özlüer’in hazırladığı, görüntü yönetmenliğini Kaya Ererez’in yaptığı Köprü filminin müzikleri de, ünlü müzisyen Cahit Berkay’a aittir. Filmin başrollerinde Kadir İnanır oynamaktadır. Kadir İnanır’a eşlik eden ustalar arasında Necla Nazır, Fikret Hakan, Hüseyin Peyda, Betül Aşçıoğlu, Levent İnanır, Bayram İlvur gibi başarılı isimler de bulunur.
Filmin konusu kısaca şöyledir:
‘’Ahmet (Levent İnanır), Fırat’ın kıyısında suların esaretinde ailesiyle yaşayan bir çocuktur. Ağbisi ve babası yanında, sevdiği kız Zeynep’in hayaliyle büyümeyi beklemektedir. Bir gün babasıyla, hastalanan annesini hastaneye yetiştirmek için Fırat’ı aşmak zorunda kalırlar. Bindikleri salın yağmurdan ve Fırat’ın dalgalarından dolayı devrilmesi ile annesini Fırat’a kurban veren Ahmet, o günden sonra kendisine bir söz verir. Ne olursa olsun, büyüdüğünde mühendis olarak köyüne, Fırat’ı aşmak için sağlam bir köprü yapacaktır. Böylelikle, suları aşamadığı için kimse sevdiklerini kaybetmeyecek ve çaresizce köye esir kalmayacaktır.
Fırat’ın azgın sularıyla savaşan ve annesinin ölümüne tanık olan Ahmet, sevmediği okula artık dört elle sarılarak, üniversiteye gitmeyi, mühendis olmayı hayal etmektedir. Okulunu başarıyla tamamlayarak, gün gelir, Ankara’ya üniversite okumaya gider. Mühendis olup köyüne dönecek ve köyün dışarıyla bağlantısını sağlayacak bir köprüyü, kendi elleriyle yapmaya çalışacaktır.
Yıllar sonra köyüne bir mühendis olarak döner. Ailesi ve köy halkı sevinçlidir. Fakat Ahmet hayalini anlatmaya başladığında pek destek göremez. Hayali uğrunda yanında köyden kimseyi yanında bulamasa da, babasının arkasında olmasına güvenerek işe koyulur. Ahmet sevdiği kız Zeynep ve babası ile Ankara’ya giderek, yapmak istediği köprünün onayını alır. Köyüne döner dönmez köprünün inşaatına başlar.
Ahmet’in mühendis olmasından mutlu olan ama köye bir köprü kuracağı fikrinden haberi olmayan ağbisi, Ahmet’in köprünün onayını almasından sonra Ahmet’e karşı, kendi mesleğinden dolayı cephe alır. Ağbisinin mesleği olan salcılık, Ahmet’in yapacağı köprüyle tehlikeye girecektir. Köylüler Ahmet’in ağbisi önderliğinde Ahmet’e ve köprüye karşı sessizce, birleşirler. Köprü yapılmayacak diye direnseler de, aslında onlar da köprünün gerekliliğini içten içe, yaşadıklarından dolayı biliyorlardır.
Köprü inşaatı devam ederken birkaç kez ağbisi tarafından sabote edilir. Ahmet’in vazgeçmesi için her şeyi yapan ağbisi Ahmet’i bir türlü yolundan döndüremez. En sonunda köprüye bomba koyarak patlatıp yıkmayı kafasına koymuştur. Ama korkutmaya çalıştığı Ahmet, yine de vazgeçmemektedir. Üstelik, artık sevdiği kız ve babası kadar, tüm köylülerin de desteğini yanına alacaktır. Sonunda durumu görüp pes eden ağbisi de, köprüyü yıkmaya çalışmayı bırakarak, kardeşinin saflarına katılır. Ahmet’in Fırat’ın sularını aşma hayali, sonunda gerçekleşmiştir.’’
Filmin çekimleri Ankara ve neredeyse tamamı denecek kadar büyük çoğunluğu Antalya/Manavgat’ta gerçekleştirilmiştir. Ankara’da çekilen sahneler filmde kısa bir süre yer bulurken, genişçe yer edinen Köprü ve inşaat sahneleri Antalya’da çekilmiştir. Köprü inşaatının yer açma-patlama sahneleri 45.dakikada başladığında, ekranda görülen kayaların yuvarlanması, harap bir evin patlamayla yıkılışı sahneleri ise Aksaray Yaprakhisar’da çekilmiştir.
Bunun yanında köy evi, kahve, berber gibi manzaraların bulunduğu köy sahneleri de, filmde yer almaktadır. Fakat burada bir noktayı bilmemiz lazım. Yılmaz Güney’in 1971 yılında aynı bölgede çektiği Ağıt filminde de benzer sahneler vardır. Aşağıdaki fotoğrafta Ağıt filminde görülen sağlam duran ev ile Köprü filminde patlamalarla ekrana gelen ev, aynı evdir.
Bu filmin asıl ince detayı ise, Kadir İnanır’ın ertesi yıl (Aksaray’da, 1976) çekeceği filmlerden biri olan ‘’Deprem’’ filminde de, oynadığı karakter adı, bu filmdeki gibi Ahmet’tir. Türkan Şoray ise Zeynep rolünde yer alır. Bu filmde oldukları gibi Deprem filminde de, önce sevgili ve ardından evlenmeleri konu edilir. Deprem filminde başrollerde olan Ahmet ile Zeynep, birer Aksaraylı kahramanlardır. Fakat Köprü filminde, senaryo-öykü kökeni bakımından öyle değillerdir. Ayrıca yukarıda verdiğim ayrıntıların ana sebebi, Köprü ve Deprem filmlerinin yönetmeni usta yönetmen Şerif Gören’dir.
Bir sonraki yıl, yine Kadir ile Türkan Şoray’ın aşık rolünü oynadıkları, Necati Cumalı’nın Makedonya 1900 adlı eserinden senarist Safa Önal’ın uyarladığı, yönetmen Orhan Aksoy’un çektiği, Dilâ Hanım adlı filmi de, Aksaray’a çok yakın Nevşehir’de, Uçhisar ve Zelve Vadisinde çekilmiştir.
